Çin-ABD arasındaki Panda diplomasisi nedir?

Panda diplomasisi, Çin’in dev pandaları dış ilişkiler aracı olarak öteki ülkelere gönderme uygulamasıdır. Pandalar, Çin’in çift ilişkileri güçlendirmek istediği ülkelere gönderilmiş olduğu diplomatik hediyelerdir. Çin küresel güç olma ve genişleme hedefinde her alanda yumuşak güç kapsamında çalışmaktadır. Panda diplomasisi, Ping-pong diplomasisi, Bir Kuşak, Bir Yol ve Konfüçyüs Enstitüsü bu çalışmaların bir parçasıdır. Çin dış ilişkilerinde pozitif imaj edinme çalışmasıdır. Bu yumuşak güç internasyonal arenada siyasal nüfuz amacıyla göze batmayacak biçimde uygulanmaktadır. Çin pandaları siyasal dış ilişkiler uzmanı olarak kullanmakta, baskı aracı olarak kullanılan pandalar dış bürokrasi aracı haline gelmektedir.

Süreç

Uygulama yönteminde zaman içinde değişimler olmuştur. İlk başında pandalar armağan edilmiş, sonrasında hayvan hakları ve yasal düzenlemelere makul olarak kiralanmıştır. Günümüzde belirlenen donör ülkeler ile ortak bakım tekniği ile ödünç verilmektedir. Panda armağan edilen hayvanat bahçesinde Çinli ve yerli yetkililer görüşmekte, verilen fotoğraflar ve ülkede panda bulunması “ilişkilerimiz iyi, daha iyi olabilir” anlamı taşımaktadır. Dünya diplomasisinde imaj ve saygınlık kazanmak amacıyla hediyeleşmeler yapılmıştır. ABD’ye Fransa’nın armağan etmiş olduğu Özgürlük Anıtı buna bir örnektir. Çin, ülkenin simgelerinden biri olan Çin ejderhası yerine daha yumuşak bir imaj çizen pandayı sembol olarak seçmiştir.

Tarihi

Tang Hanedanı (MS 618-907) iyi komşuluk ilişkileri için pandaları armağan aracı olarak kullanmıştır. İmparatoriçe Wu Zetian, Japon İmparatoru Tenmu’ya iki panda armağan etmesiyle panda diplomasisi başlamıştır. Bu hediyeleşme bilgili bir bürokrasi olduğu bilinmese de Çin için bir âdet haline gelmiştir Panda diplomasisi zamanı bariz üç parçaya ayrılır. 1957-1982 arası Çin arasını iyi tutmak istediği komşu komünist ülkelere “hediye” etmiştir. 1982-1994 içinde pandaları koruma, neslini devam ettirme nedenleriyle “ödünç verme” tekniği kullanılmıştır. 1994’ten sonrasında Çin pandalardan ekonomik yarar sağlayabileceğini ayrım etmiş, “kiralama” yöntemini geliştirmiştir.

Panda sayısı düştü

1957’de Sovyetler Birliği’ne panda armağan edilmiş, bundan sonrasında uzun süre hareketsizlik yaşanmıştır. 1972-1982 içinde Birleşik Krallık, ABD, Batı Almanya, Japonya, Fransa, Meksika ve İspanya’ya 16 panda gönderilmiştir. Doğada ve hayvanat bahçelerindeki panda sayısı için net bir sayı yoktur. Doğada bulunan panda sayısını Anadolu Ajansı 600, öteki kaynaklar 1800 olarak vermektedir. Dünya Doğayı Koruma Vakfı’ye göre doğada 1970’te 1000’in dibine düşen panda sayısı, 2014’te 1864’e yükselmiştir.

Ülkeler panda kiralamaya başladı

1994’ten sonrasında pandalar yüksek fiyatlara isteyen ülkelere kiralanmaya başlanmıştır. 2009’da Amerika on senelik anlaşmaya göre panda başına 1 milyon kira ve doğan yavruların Çin’e ait kabul edilmesi ve geri gönderilmesi şartları ile anlaşmışlardır. Soğuk Savaş sürecinde 1972’de Amerika başkanı Nixon’ın Çin ziyaretinde Mao panda armağan edileceğini açıklamıştır. Nixon iki misk öküzü armağan ederek mukamele vermiştir. Hediye pandalardan dişi Ling-Ling 1992, adam Hsing Hsing 1999’a kadar Washington Ulusal Hayvanat Bahçesi’nde yaşamış ve burada ölmüştür.

Ortak askeri misyon çalışmaları başlamıştır

Tibet ruhani lideri Tenzin Gyatso Avusturya’yı ziyaret etmiş, bu ziyaretten rahatsız olan Çin, bu ülkeye verdiği pandaları geri çağılmakla tehdit etmiştir. Çin, 2005’te Tayvan üstündeki egemenlik iddiaları doğrultusunda bu ülkeye panda göndermek istemiş ama red yanıtı almıştır. Çalışmalarına süren Çin, 2008 senesinde Tuan (Yeniden Birleşme), Yuan Yuan (Birlik) adlarını verdiği iki pandayı Tayvan’a göndermiştir. Almanya’ya gönderilmiş olduğu pandalara Tatlım (Tjen Tjen) ve Hazine (Bao Bao) gibi adlar verirken, Tayvan’a siyasal emellerinin izlerini taşıyan adlar tercih etmiştir. 2005’te pandaların reddedilmenin en mühim gerekçesi isim tarzı olmuştur. Panda diplomasisi yararını göstermiş Çin-Tayvan içinde nadir olan askeri ziyaretler ve ortak askeri misyon çalışmaları başlamıştır.