Türk sporunun sarı-kırmızılı çınarı Galatasaray, 118 yaşında

Türkiye’nin en köklü spor kulüplerinden Galatasaray, kuruluşunun 118. sene dönümünü kutluyor.

Sarı-kırmızılı kulübün temelleri, geçmişi 1481 yılına kadar dayanan Galatasaray Lisesi’nde (Mektebi Sultani) atıldı.

Devlet adamı yetiştirmek amacıyla II. Beyazıt tarafınca 1481’de kurulan mektep, ismini kurulduğu bölge olan “Galata Sarayı”ndan alıyor. Okul, modern konumuna 1 Eylül 1868’de Sultan Abdülaziz döneminde kavuştu. Okulun tekrar yapılanmasıyla zamanın Osmanlı İmparatorluğu’nda da reel anlamıyla ilk sportif çalışmalar başladı. Mektepte gövde eğitimi dersi jimnastikçi Monsieur Curel tarafınca eğitim programına kondu.

Curel sonrası Galatasaray Lisesi’nde gövde eğitimi öğretmenliği yapan M. Moiroux, Signor Martinetti ve Stangali, jimnastik ve atletizmin yanı sıra, yüzme, kürek, aletli jimnastiği öğrencilerle tanıştırdı.

Sonraki dönemde de Faik Üstünidman, Binbaşı Mazhar Kazancı, Abdurrahman ve Ahmet Robenson kardeşler liseye izcilik, tenis, hokey gibi spor dallarını getirdi. Öğretmen Faik Üstünidman’ın öncülük etmesiyle Galatasaray Lisesi öğrencileri futbolu keşfetti.

1900’lü yılların başlangıcında İstanbul’da bilhassa yabancılar ve azınlıklar arasında oynanan futbol, Galatasaray Lisesi’ndeki ergenler arasında da yayılmaya başladı.

Kulübün kurucusu, ilk başkanı ve 1 numaralı üyesi Ali Sami Yen, “Ellinci Yıl” kitabında Galatasaray Kulübünün kuruluş öyküsünü, “1 Teşrin (eski rumi takvime göre ekim ve kasım aylarına verilen ortak isim) 1905’te mektebin 5. sınıfında edebiyat muallimimiz merhum Mehmet Ata Bey’in dersi sırasında birkaç arkadaş baş başa vererek Galatasaray’da bir futbol kulübü kurmaya karar verdik.” ifadeleriyle anlattı.

Ali Sami Yen’in “Maksadımız İngilizler gibi toplu bir şekilde oynamak, bir renge ve bir isme malik olmak ve Türk olmayan takımları yenmek.” mottosuyla spor hayatına giriş yapan kulübün ismi ilk ilkin Gloria (Zafer) ya da Audace (Cesaret) konulması yolunda görüşler ortaya atılmışsa da sonuç olarak Galatasaray olmasında anlaşmaya varıldı.

1905’ten 1919’a kadar Galatasaray Spor Kulübüne başkanlık yapan, mektebin 889 numaralı talebesi Ali Sami Yen, el yazısıyla tuttuğu “Galatasaray Terbiye-i Bedeniye Kulübü” Ihsaiyet Defteri’nin (Sayım-İstatistik Defteri) 181 ve 182. sayfalarında kurucu 13 üyeyi şu şekilde sıraladı:

1- Ali Sami Yen

2- Asım Sonumut

3- Emin Bülend Serdaroğlu

4- Celal İbrahim

5- B. Nikolof

6- Milo Bakiş

7- Pol Bakiş

8- Bekir Sıtkı Bircan

9- Tahsin Nahit

10- Reşat Şirvanizade

11- Hüseyin Hüsnü

12- Refik Cevdet Kalpakçıoğlu

13- Abidin Daver

Resmiyete 1913’te döküldü

Galatasaray Kulübü, 1 Teşrin 1905’te kurulmasına karşın resmi kayıtlara 1 Eylül 1913’te geçti.

1905’te Osmanlı İmparatorluğu’nda bir dernekler yasası bulunmadığından, Galatasaray Spor Kulübü yasal olarak tescil edilme olanağını bulamadı. 1912 yılında Cemiyetler Kanunu çıkarıldıktan sonra, kulüp yasal bir hüviyet kazandı.

Yetkili makamlara kulüplerin tüzükleriyle birlikte, kurucu üyelerin ad ve adreslerinin de bildirilmesi mecburi tutulduğundan, çekilme eden ya da eğitimlerini tamamlayarak ülkelerine dönen üyeler ilk listeden çıkarılıp, 1 Eylül 1913’te kurucu sıralama tekrar düzenlendi.

Kurucu üyelerin yeni listesi şu şekilde gerçekleşti:

1- Ali Sami Yen

2- Asım Sonumut

3- Emin Bülend Serdaroğlu

4- Celal İbrahim

5- Bekir Sıtkı Bircan

6- Reşat Şirvanizade

7- Refik Cevdet Kalpakçıoğlu

8- Abidin Daver

İlk maç

Galatasaray Futbol Takımı, ilk maçına 10 Kasım 1905’te Kadıköy’de çıktı.

Günümüzde varlığını devam ettiren ekipler göz önüne alındığında ilk Türk futbol takımı olan sarı-kırmızılılar, ilk müsabakasını bugünkü Fenerbahçe Şükrü Saracoğlu Stadı’nın bulunmuş olduğu Papazın Çayırı’nda yaptı.

Genç lise öğrencilerinden oluşan Galatasaray, ilk maçında bir Rum kadrosu olan Kadıköy Faure Mektebi’ni 2-0 yendi.

Renkleri ve logosu

Galatasaray Spor Kulübünün ilk renkleri “Türkçülük”ü simgeleyen kırmızı-beyaz olarak belirlendi. Dönemin yönetimi tarafınca bu renklerin yasaklanmasıyla bir devre sarı-siyah renkler kullanılsa da kalıcı olmadı ve kulüp bugünkü renklerine kavuştu.

Kulübün kurucusu Ali Sami Yen, renklerin seçimini, “Birçok yeri dolaştıktan sonra, nihayet Bahçekapı’daki Şişman Yanko’nun dükkanına gidilerek orada zarif iki yünlü kumaşa rastlantı ettik. Biri, vişneye çalan koyuca tatlı bir kırmızı, diğeri de içerisinde turuncudan iz taşıyan tok bir sarı. Tezgahtar, mahirane bir el hareketi ile kumaşların dalgalarını birleştirdi. Bir saka kuşunun başı ile kanadının yarattığı renk güzelliğine benzer bir parlaklık hasıl oldu. Ateşin içerisindeki renk oyunlarını görür gibi olmuştuk. Sarı-kırmızı alevinin takımımız üzerinde parıldamasını tasarım ediyor ve bizi hemen galibiyetten galibiyete götüreceğini tahayyül ediyorduk. Nitekim de öyle oldu.” ifadeleriyle anlattı.

Buna karşın kuruculardan Bekir Sıtkı, mevzubahis renklerin Gül Baba’nın II. Beyazıt’a verdiği sarı ve kırmızı güllerden esinlendiğini ileri sürdü.

Kulübün logosunu öncelikle Galatasaray Lisesi 1. derslik talebesi Ahmet Ayetullah, 1923 yılında Şinasi ile çıkardıkları “Kara Kedi” adlı dergide yayımladı. Ayetullah, çiziminde harf devrimi öncesinde kullanılan alfabenin G ve S’ye mukamele gelen gayın ve sin harflerini kullandı.

Söz mevzusu logo, kulübün 18. yılında 1923’teki kongrede kabul edildi.

Gazi Büstü’nü kazandı

Profesyonellik öncesi dönemde, İstanbul Ligi, Cuma Ligi, Pazar Ligi gibi farklı isimlerle oynanan lig maçlarında şampiyon olan Galatasaray, Mustafa Kemal Atatürk yaşarken adına düzenlenen ilk ve tek kupayı müzesine götürdü.

Mustafa Kemal Atatürk’ün emriyle 1925 yılında kurulan ve sonradan Türk Hava Kurumu ismini alan Tayyare Cemiyetine gelir sağlamak amacıyla 1928 yılında bir organizasyon düzenlendi. Buna göre Galatasaray ve Fenerbahçe arasında bir maç yapılacak ve kazanan tarafa Atatürk büstü verilecekti. Gazi Büstü olarak adlandırılan kupa, aynı günlerde Taksim Cumhuriyet Anıtı’nı yapan heykeltıraş Pietro Canonica imzasını taşıdı.

Taksim Stadı’nda 10 Ağustos 1928’de aynı gün Galatasaray ve Fenerbahçe’nin yedek takımları da yüz yüze gelecekti. As takımların maçı 3-3 sona erince, kupanın kazananını ikinci maç belirledi. Beşiktaşlı Şeref Bey’in hakemliğinde gene Taksim Stadı’nda 31 Ağustos 1928’te oynanan mücadeleyi Necdet’in 3, Şadlı’nın tek golüyle Galatasaray 4-0 kazandı.

Sarı-kırmızılılar, Mustafa Kemal Atatürk’ün sağlığında ve ismine adanmış tek kupayı alarak tarihin en kıymetli şampiyonluklarından birini yaşadı.

Gazi Büstü, halen Galatasaray Müzesi’nde bulunurken, yılda bir defaya mahsus olmak üzere, 10 Kasım günleri meydana getirilen anma törenlerinde kullanılmakta.

38 başkan vazife yaptı

Galatasaray Kulübünde şu ana kadar 38 farklı başkan vazife aldı.

1905’te Ali Sami Yen ile başlayan ve mevcut başkan Dursun Özbek’e kadar gelen 117 yılda, 103 dönemde sarı-kırmızılı kulübü 38 farklı başkan yönetti.

Futbol şampiyonluklarında rakipsiz

Galatasaray, ilk branşı olan futbolda Türkiye’nin en etkin takımı olarak dikkati çekiyor.

Sarı-kırmızılı takım, 1959’da kurulan bugünkü adıyla Süper Lig’de 23 kez sevinçli sona ulaştı. Galatasaray, en yakın takip edeni Fenerbahçe’nin 4 şampiyonluk önünde bulunuyor.

Galatasaray,1962-1963 sezonundan bu yana oynanan Türkiye Kupası’nı maksimum kazanan ekip oldu. 23 kez final oynayan “Cimbom” bu finallerin 18’inde sevinçli sona ulaştı.

Sarı-kırmızılılar, Süper Lig şampiyonu ile Türkiye Kupası kazananını yüz yüze getiren Cumhurbaşkanlığı Kupası’nı 10, TFF Süper Kupa’yı 6 kez kazandı.

Lig ikincileri ile kupa finalistini yüz yüze getiren ve 1998 yılına kadar oynanan Başbakanlık Kupası’nı 5 kez müzesine götürmüş olan Galatasaray, sürem başı hazırlık turnuvası olan TSYD Kupası’nı 12 kez kaldırdı.

Futbolda Türkiye’nin tek Avrupa şampiyonu

Galatasaray, bir Türk futbol takımının yakaladığı en büyük başarıya imza attı.

Türkiye’nin Avrupa kupalarındaki en etkin takımı olan sarı-kırmızılılar, 1999-2000 sezonunda yöntem direktör Fatih Terim yönetiminde UEFA Kupası’nı kazandı.

Galatasaray, 2000-2001 sezonu öncesi ise Mircea Lucescu idaresinde UEFA Süper Kupa’yı kaldırma başarısı gösterdi.

Sarı-kırmızılılar, toplamda alınan 75 kupayla en yakın takip edeni Fenerbahçe’nin 19 şampiyonluk önünde zirvede yer alıyor.

Diğer branşlardaki başarılar

Sarı-kırmızılılar, adam basketbolunda Türkiye Basketbol Ligi’nde 5, Türkiye Kupası’nda 3, Cumhurbaşkanlığı Kupası’nda 2, Türkiye Şampiyonası’nda 11, İstanbul Ligi’nde 17 kez zafere ulaştı. Galatasaray, Avrupa’daki tek kupasını ise ULEB Avrupa Kupası’nda elde etti.

Kadın basketbolunda ise Türkiye Kadınlar Basketbol Ligi’nde 13, Türkiye Kupası’nda 11, Cumhurbaşkanlığı Kupası’nda da 8 kez şampiyonluğa uzandı. Sarı-kırmızılılar, Avrupa’da 1 kez FIBA Kadınlar Avrupa Ligi, 2 kez de FIBA Avrupa Kupası’nı müzesine götürdü.

Galatasaray Erkek Voleybol Takımı, bugünkü ismi Efeler Ligi olan zamanın Voleybol Deplasmanlı Ligi’nde 4 kez şampiyon oldu. Sarı-kırmızılılar, Türkiye Şampiyonası’nda 12, İstanbul Ligi’nde 16, Erkekler Şampiyonlar Kupası’nda ise 1 kez sevinçli sona ulaştı.

Sarı-kırmızılı hanım voleybol takımı ise bugünkü adıyla Sultanlar Ligi’nde hemen hemen şampiyonluk göremedi. Galatasaray, İstanbul Bayanlar Voleybol Şampiyonası’nda 8, Türkiye Bayanlar Voleybol Şampiyonası’nda ise 5 kez kupa kaldırdı.

Galatasaray Erkek Sutopu Takımı da toplamda 28 kez lig şampiyonu oldu.

Galatasaray’ın içeriğinde futbol, basketbol, voleybol, sutopunun yanı sıra yüzme, kürek, yelken, engelli sandalyesi basketbol, atletizm, judo, binicilik, briç ve e-spor branşları da bulunuyor.

Üye sayısı 10 binin üzerinde

Galatasaray Kulübünün 10 bin 741 üyesi bulunuyor.

Kulüp üyeliği kontenjana ve muayyen kriterlere bağlı olan Galatasaray’da etken üye sayısı 31 Aralık 2022 itibarıyla 10 bin 741 şahıs olarak kayda geçti.