HAPİS CEZASININ ERTELENMESİ

Geçtiğimiz haftalarda başlanılan makale dizisinde, ceza mahkemelerinde meydana getirilen yargılama neticesinde ile alakalı bir cezaya hükmolunan kişiler tarafınca merak mevzusu olan hapis cezasına seçenek yaptırımlardan bahsedilmişti. Bu hafta bu mevzuya dair olarak hükmedilen hapis cezasının ertelenmesi terimi üstünde durulacaktır.
Bu makale dizisinde alakalı mevzuya dair genel bir izahat yapılacaktır. Ancak unutulmamalıdır ki her somut vaka içinde kendine has farklılıklar içermekte olup bu mevzuya dair merak ettiklerinizi rastgele bir hak yitirilmesine uğramamak için bizzat bir avukat ile görüşmeniz öneri edilmektedir.
Türk Ceza Kanunu’nun 51. maddesinde kişiler ile alakalı hükmedilen hapis cezasının hangi şartlar altında ertelenebileceği düzenlenmiştir. Kural olarak hapis cezası ile cezalandırılan kişinin cezası, cezaevinde infaz edilmektedir. Ancak yukarıda bahsedilen kanun maddesi ile hükümlünün cezası, öngörülen şartlar mevcutsa, kontrol altında olmak kaydıyla, cezaevi haricinde infaz edilebilecektir. Defaatle belirtmek icap eder ki kanun hükmü bu hususta “…ertelenebilir.” ifadesini kullanarak mahkemeye aleni bir takdir yetkisi tanımıştır.
Söz mevzusu maddenin uygulanabilmesi için lüzumlu olan şartları inceleyecek olursak;
• Yargılama kararında sanık ile alakalı işlediği suçtan kaynaklı hükmedilen ceza iki sene ya da daha azca olmalıdır. Bu noktada sanık aşağıda bahsedilecek öteki bütün şartları elde etmiş olsa bile iki yıldan fazla bir müddet için verilen hapis cezası hiç bir şekilde ertelenemeyecektir. Bu bağlamda mevzubahis iki sene ve daha azca hapis cezasına hükmedilmiş olması mutlak bir koşul olarak karşımıza çıkmaktadır.

Ancak bu durumun şu şekilde bir istisnası mevcuttur; suçu işlediği esnada on sekiz yaşını doldurmamış ya da altmış beş yaşını doldurmuş kişiler için hapis cezasına hükmedildiği takdirde mevzubahis cezanın ertelenebilmesi için üç sene ya da daha azca bir müddet ile mahkumiyet sonucu verilmiş olmalıdır.

Hapis cezasının ertelenebilmesi için kaide olarak maksimum iki sene süreyle hükmedilmiş bir hapis cezası olması gerekse de görüleceği üzere on sekiz yaşından ufak ve altmış beş yaşından büyük kimseler ile alakalı hapis cezasının ertelenebilmesi üst limiti üç yıla çıkarılmıştır.

• Bir öteki mühim husus ise cezanın ertelenmesi sonucu verilebilmesi için sanık ile alakalı daha ilkin öteki bir yargılama ile kasıtlı olarak işlediği bir suçtan kaynaklı üç aydan fazla hapis cezasına hükmedilmemiş olması gerekmektedir.

Bu bağlamda sanık daha ilkin kasıtlı bir kabahat işlediyse fakat üç ay ya da daha azca bir süreyle hapis cezasına çarptırıldıysa cezasının ertelenmesi olası olacaktır. Sanık daha ilkin taksirle işlediği bir suçtan kaynaklı almış olduğu cezanın miktarı ne olursa olsun, kanunda aranan koşul suçun kasıtlı işlenmiş olması gerektiği için, evleviyetle cezası ertelenebilecektir.

• Yukarıdaki bütün şartlar sağlanıyor olsa bile uygulamada hakimler tarafınca maksimum göz önünde bulundurulan koşul ise yargılama sırasında sanığın gösterdiği pişmanlık belirtileriyle mahkemede yeniden kabahat işlemeyeceği yönünde bir düşünce oluşturmasıdır. Hakim, yargılama sürecinde sanığın tasarruf ve davranışlarını Yargıtay denetimine elverişli, objektif kıstaslarla değerlendirecek ve buna göre yukarıda sayılan şartları elde eden sanık ile alakalı cezanın ertelenmesine karar verebilecektir. Önemle belirtmek icap eder ki en başında söylenildiği üzere mahkemede suçun yeniden işlenmeyeceği yönünde bir düşünce oluşmadığı takdirde her ne kadar öteki bütün şartları sağlıyor olsa da sanık ile alakalı tecil sonucu verilmeyecektir.

Yukarıda sayılan bütün şartları karşılayan ve yeniden kabahat işlemeyeceği kanaatinde bulunulan sanık ile alakalı verilen hapis cezasının ertelenmesi sonucu mahkemece mağdurun ya da kamunun zararının aynen iade ya da tazmin edilmek üzere giderilmesi şartına bağlanabilir. Bu hallerde sanık mahkemece belirlenen ziyanı tazmin edene dek cezasının infazına cezaevinde devam edilecektir. Ancak zarar giderildiğinde hükümlü cezaevinden salıverilecektir.
Önemle belirtmek icap eder ki 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’nda hususi olarak düzenlenmiş olduğu üzere, TCK’da bulunan kasten yaralama, tehdit, hakaret ve rolü yaptırmamak için inat suçları amme ya da hususi sıhhat kurum/kuruluşlarında vazife yapan sıhhat personeli ya da yardımcılarına karşı görevleri nedeniyle işlendiği takdirde bu yazıya mevzu olan hapis cezasının ertelenmesi hükümleri tatbik alanı bulmayacaktır.
Son olarak, hapis cezasının ertelenmesine karar vermiş olduğu hallerde mahkeme bir kontrol süresi belirleyecektir. Belirlenen bu süreyi sanığın iyi halli olarak geçirmesinin kafi olduğu yönünde karar verilebileceği gibi hükümlüye bazı yükümlülükler yüklenerek bu tarz şeyleri ifa etmesi şartı da koyulabilecektir. Mevzubahis kontrol süresi bir yıldan azca ve üç yıldan fazla olamayacaktır. Ancak alt sınırı mahkum olunan ve ertelenmesine karar verilen ceza süresinden azca olamayacaktır.